Leefstijlinterventies
Leefstijl als thema bij psychische problematiek: waarom?
Leefstijl heeft het afgelopen decennium als thema maatschappelijk een opmars gemaakt. Het onderwerp leeft in de samenleving en staat onder andere steeds prominenter op de politieke agenda als het gaat om de zorg(kosten). Dat is niet verbazingwekkend, omdat het aandeel van aan leefstijl gerelateerde ziekten (o.a. diabetes, hart- en vaatziekten) relatief groter is geworden en in de toekomst nog groter dreigt te worden. Hoewel men zich hierover voor de gehele bevolking zorgen maakt, is dit extra relevant bij psychische problematiek. Daar is het onderwerp dan ook niet nieuw. Het is al lang bekend dat mensen met psychische problematiek meer problemen ervaren met hun leefstijl dan mensen zonder psychische klachten. Zo komen slaapproblemen vaak voor, zoals een verstoord dag-en-nachtritme en een slechtere slaapkwaliteit. Men brengt structureel meer tijd zittend en liggend door (sedentair gedrag), beweegt minder dan de algemene bevolking en middelengebruik komt vaker voor. Ook is er vaker een hogere calorie-inname en slechtere dieetkwaliteit met bijvoorbeeld minder eiwitrijk voedsel, groenten en fruit. Dit draagt bij aan de anderhalf tot tweemaal hogere kans op cardiometabole aandoeningen (o.a. hart- en vaatziekten en diabetes) vergeleken met mensen zonder psychische problematiek. De hogere prevalentie van lichamelijke ziekten en de daaraan gekoppelde verkorte levensduur in vergelijking met de algemene bevolking beperkt zich niet tot specifieke diagnoseclassificaties, maar geldt voor eenieder met een psychische aandoening. Een grote Deense cohortstudie vond recentelijk dat mensen met een psychische aandoening – dus ongeacht welke diagnose – gemiddeld een 2,5 maal hogere kans hadden op vroegtijdig overlijden en gemiddeld 8.3 jaar korter leven. Naarmate de ziekte-ernst en -duur stijgen, zoals bij ernstige psychische aandoeningen (o.a. psychose) kan dat oplopen tot een 15 jaar kortere levensverwachting. Ondanks dat dit al lang bekend is, is het tot nog toe niet gelukt hierin substantieel verandering te bereiken. Aan leefstijl gerelateerde aandoeningen lijken hierin een steeds groter aandeel te hebben gekregen. De urgentie van aandacht voor leefstijl in het kader van lichamelijke gezondheidsproblemen, zoals de afgelopen jaren veelal besproken in de context van leefstijlgeneeskunde, is dus nog onverminderd belangrijk en extra relevant in de begeleiding en behandeling van psychische problematiek. Juist hierbij is goede monitoring van medicatiegebruik en -bijwerkingen erg belangrijk, omdat deze sterk gerelateerd zijn aan de verhoogde prevalentie van lichamelijke gezondheidsproblemen. Dit gebeurt echter nog niet altijd goed, terwijl er duidelijke handreikingen en adviezen voor zijn. Als afbouwen of bijstellen van medicatie mogelijk is, kan dit bijdragen aan verbetering en bescherming van de lichamelijke gezondheid.
Daarnaast is er steeds sterker wetenschappelijk bewijs voor de invloed van verschillende leefstijlfactoren op psychische gezondheid. Naast het al langer bekende effect van bewegen op bijvoorbeeld depressie, weten we ook steeds meer over de rol van slaap, roken en voeding in het ontstaan en behandelen van een scala aan psychische problematiek. Op basis hiervan is de term leefstijlpsychiatrie ontstaan, als onderdeel van de bredere leefstijlgeneeskunde die zich richt op psychische gezondheid.
Hoewel leefstijlinterventies traditioneel vooral in de specialistische geestelijke gezondheidszorg (GGZ) onderzocht zijn, is het onderwerp ook zeer relevant in de huisartsenpraktijk. Praktijkondersteuners GGZ (POH-GGZ) en huisartsen zien regelmatig mensen met psychische problematiek die gepaard gaat met leefstijlgedrag. Deze nascholing gaat in op (interventies op) leefstijlgedrag bij psychische problematiek in de dagelijkse praktijk van de huisartsenzorg. Dat wordt gedaan op basis van het sterkst wetenschappelijke bewijs op dit moment. Ook wordt een aantal sleutelfactoren voor het succes van leefstijlinterventies besproken. Ondanks dat meer onderzoek nodig is naar (de implementatie van) interventies in de dagelijkse praktijk, is er al voldoende bewijs om leefstijl meer bij de behandeling te betrekken om de gezondheidstoestand van mensen met psychische problematiek te verbeteren.
